Rozwój mowy dziecka w pierwszym roku życia

Rozwój zdolności językowych u dzieci przebiega w większości przypadków zaskakująco łatwo. Biorąc pod uwagę złożoność struktur gramatycznych, bogactwo słownika i niuanse fonetyczne to nabywanie zdolności językowych przez dzieci staje się zaskakującym procesem, który przebiega płynnie i dynamicznie. Zdrowe, prawidłowo rozwijające się dziecko nie sprawia przecież wrażenia umęczonego wysiłkiem włożonym w nabywanie języka. Wręcz przeciwnie- rozwój zdolności językowych pozwala na wzrost poczucia własnej kompetencji u dziecka oraz jego samodzielności.

Jak to się dzieje?
Jaki wpływ mają nasze własne oddziaływania?
Wreszcie kiedy udać się do specjalisty i rozpocząć terapię wspomagającą rozwój w tym obszarze?

fot. z www.prozdrowie.pl


W latach 60-tych i 70-tych psychologia wzbogaciła się o szereg badań i teorii dotyczących rozwoju mowy. Swój udział mieli zarówno badacze reprezentujący orientację poznawczo- rozwojową, środowiskową jak i biologiczną. Istotą zrozumienia złożonych procesów rozwoju mowy jest połączenie wiedzy z wszystkich tych modeli. 

Dziecko rodzi się wyposażone w biologicznie uwarunkowany mechanizm nabywania mowy. Autorem badań nad wrodzonym mechanizmem nauki języka (LAD) jest amerykański psycholog Noam Chomsky. Struktury mózgowe zlokalizowane w lewej półkuli mózgu reagują na dźwięki mowy a w procesie dojrzewania stają się odpowiedzialne za zdolność rozumienia i nadawania mowy. Te biologiczne mechanizmy, powstałe na drodze ewolucji sprawiają, że niemowlęta zdecydowanie bardziej preferują dźwięki mowy własnej mamy a także dźwięki normalnej mowy niż skomplikowanej  mieszanki słów, czy muzyki. 
Niewątpliwie więc oddziaływania środowiskowe, czyli życzliwe zagadywanie do niemowlęcia jest dla niego szczególnie ważną stymulacją. 
Warto też zwrócić uwagę na powiązanie rozwoju mowy z rozwojem poznawczym.Zdobywanie nowej wiedzy o świecie, badanie pierwszych zależności idzie w parze z nazywaniem zjawisk i otoczenia. Przykładowo dopiero kiedy nasze dziecko opanuje pojęcie stałości przedmiotu, możemy się spodziewać pierwszych określeń tego zjawiska w mowie dziecięcej. Gdy schowamy ulubionego misia pod kołderkę,  dziecko nie tylko poszukuje zabawki, ale także opisuje za pomocą języka własną obserwację:  "Ma" / "nie ma". Więcej o rozwoju stałości przedmiotu znajdziesz klikając na link: KAMIENIE MILOWE W ROZWOJU INTELEKTUALNYM MAŁEGO DZIECKA- O STAŁOŚCI PRZEDMIOTÓW.


Rozwój mowy dziecka w 1-szym roku życia:

Pamiętacie konsternację taty 6-cio miesięcznej dziewczynki  na moje pytanie "Co mówi Zuzia?" Nim dziecko nabędzie kompetencji językowych w znaczeniu budowania wypowiedzi mamy do czynienia z okresem wczesnej wokalizacji. Dźwięki wydawane przez wspomnianą w poprzednim tekście Zuzię były podstawą do późniejszego nabywania przez nią  mowy. Dlaczego?
-Po pierwsze dziecko uczy się tworzyć dźwięki mowy.
-Po drugie uczy się wyrażać poprzez wokalizacje własne odczucia i potrzeby. Podejmuje zatem pierwsze próbny porozumiewania się z najbliższym otoczeniem. 

Można powiedzieć, że rozwój mowy w pierwszym roku życia dziecka przebiega od niezróżnicowanego krzyku, aż do świadomego użycia pierwszych sensownych sylab, którymi dziecko określa własne obserwacje. 

Do końca 1 mc życia możemy spodziewać się dźwięków typu kwilenie, płacz, chrząkanie, pomrukiwanie. 
Pierwsze gardłowe głoski typu e-che, e-rrhe pojawiają się do 2 mc, by z końcem 3 mc życia rozwinąć się do pierwszych ciągów sylabowych. Słyszymy wesołe zawołania: "aaa", "uuuu", wreszcie "guu" o różnej sile i intonacji. Etap ten nazywamy GŁUŻENIEM. Co ciekawe występuje on również u dzieci z uszkodzonym słuchem i niezależnie od kultury, czy środowiska. 





Miesiąc 4 to czas na głoski szczelinowe "ww" i wargowe jak "m" i "b". W tym okresie dzieci szczególnie specjalizują się we wprowadzaniu warg w ruch i staje się to pasjonującą aktywnością szczególnie jeśli podziela ją z podziwem mama i tata. 
Kolejny etap rozwoju mowy to GAWORZENIE w wieku 6/ 7mc. Dziecko  zaprasza nas do kontaktu i podtrzymując dialog za pomocą coraz bardziej złożonych sylab. Początkowo dziecko podwaja te same sylaby "baba", "dadada", "mamama", by w kolejnych miesiącach łączyć sylaby o odmiennym brzmieniu. W tym okresie szczególnie ważne jest, by rodzice w naturalnym, intuicyjnym kontakcie nazywali dziecku otoczenie i zjawiska w nim występujące. Niemowlę uczy się łączyć własną aktywność werbalną ze znaczeniem np. gdy podwaja sylaby "ta ta ta", to wówczas kochający tata pojawia się i nazywa dziecku: To ja TATA. 

W wieku 10 mc niemowlę potrafi już naśladować znane mu sylaby, co można zaobserwować w naturalnym i spontanicznym dialogu między mamą a dzieckiem. 

W wieku 12 mc pojawia się pierwsza sensowna sylaba dla określenia danej sytuacji, przedmiotu lub osoby np. auto- "brrr", "papa"na wyjście, czy "mama", zwracając się do mamy. 

Wszystkie wymienione etapy wczesnej wokalizacji, szczególnie GAWORZENIE mają podłoże dla późniejszej zdolności nabywania języka. W ocenie specjalistycznej rozwój dziecka ujmujemy całościowo. Brak spodziewanych zdolności w wymienionych okresach nie musi jeszcze świadczyć o nieprawidłowości. Jednak jeśli spodziewanej zdolności w rozwoju mowy nie odnotowujemy na przestrzeni dwóch kolejnych miesięcy to zaczynamy mówić o opóźnieniu, które może mieć różne podłoże. Niezależnie jednak od źródła jak np. trudności motoryczne w zakresie aparatu mowy w wyniku porażenia, czy zaniedbania środowiskowe, należy podjąć właściwe działania wspomagające rozwój mowy. 

Z punktu widzenia psychologa pracującego w poradni  dla  dzieci, momentem krytycznym w którym najwięcej zaniepokojonych rodziców poszukuje porady specjalisty jest  okres  ok 24 mc życia. Wtedy to  zbyt mała ilość słów wypowiadanych przez dziecko staje się podstawą do konsultacji. Niekiedy lekarz pediatra w badaniu dziecka sugeruje  rodzicom konsultację u specjalisty, choć nie zawsze. Wciąż spotykamy się z teoriami późnego rozwoju mowy, które odwodzą rodziców od wczesnej diagnozy i włączenia programu terapeutycznego. Tymczasem badania potwierdzają skuteczność wczesnej interwencji. W przypadku diagnozy w ramach NFZ konieczne jest skierowanie do Poradni Psychologicznej i Poradni Logopedycznej. 
Psycholog zaczyna wnikliwą diagnozę rozwoju dziecka we wszystkich obszarach włącznie z rozumieniem mowy i jej nadawaniem. Logopeda podejmuje specjalistyczną ocenę pod względem budowy aparatu mowy, zdolności artykulacyjnych i złożonych aspektów rozumienia i nadawania mowy. 

Podsumowując pierwsze słowa mające znaczenie pojawiają się do końca 1 r.ż. Nie mają one brzmienia jak w mowie dorosłego człowieka, jednak mają charakter powtarzalny, intencjonalny i nadają znaczenie. Pierwszych wypowiedzi dziecka, rozumiane jako połączenie dwóch słów jak "mama da", "mama pi" (mama   spi) spodziewamy się ok. 18 mc życia. 

Od tego okresu obserwujemy dynamiczny rozwój pod względem struktury wypowiedzi i zasobu słownictwa, czym zajmiemy się w osobnym artykule. 





Komentarze

Popularne posty