Rozwój lewej półkuli mózgu a mowa dziecka. Jak to działa?

To już 30-ty tydzień ciąży! Wspominam o tym nie bez powodu. Mózg naszego Maleństwa cały czas intensywnie się rozwija. Postępuje intensywny proces tworzenia się komórek układu nerwowego tzw. neuronów, które swoją dojrzałość osiągną po urodzeniu a tym samym staną się podstawową jednostką skomplikowanej i fascynującej machiny jaką jest mózg! 

fot. www.dzidziuonline.pl

To niesamowite, że już na etapie życia płodowego zachodzą ważne zmiany w budowie mózgu naszego dziecka! 30-ty tydzień ciąży to czas, w którym lewa półkula mózgu wyraźnie nabywa swojej specjalizacji językowej. Co to oznacza? 

Lewa półkula mózgu u większości z nas (nawet jeśli jesteś leworęczny) spełnia zasadnicze funkcje w zakresie rozumienia i nadawania mowy. Uszkodzenia zlokalizowane w lewej części mózgu powodują zaburzenia mowy, które neuropsycholodzy i neurologopedzi nazywają AFAZJĄ. Najczęstszą przyczyną zaburzeń mowy tego typu u osób dorosłych są udary mózgu. 

W przypadku uszkodzenia w lewej okolicy czołowej OUN, gdzie mieści się tzw. Ośrodek Broki możemy spodziewać się większych trudności w nadawaniu mowy- Osoba taka ma trudności w artykulacji głosek i sylab, a jej mowa jest telegraficzna. Przy dobrym rozumieniu mowy pacjent cierpli z powodu braku zdolności do płynnego wypowiadania się.

W przypadku uszkodzeń zlokalizowanych w lewym płacie skroniowym, gdzie mieści się Ośrodek Wernickego problem polega nie na utracie płynności mówienia, lecz na upośledzeniu rozumienia mowy, przez co sama mowa staje się pozbawiona sensu i logiki. Często nazywamy ją wówczas "sałatą słowną". Dialog z osobą dotkniętą tym typem afazji jest całkowicie pozbawiony funkcji komunikacyjnej. Możesz odnieść wrażenie, że rozmawiasz z obcokrajowcem a nawet z kimś z zupełnie innej planety.
  
Tymczasem, co dzieje się w mózgu naszego Maleństwa?  Już w 6 mc ciąży obszar mózgu dziecka  zwany z łac. PLANUM TEMPORALE po stronie lewej rozrasta się zdecydowanie bardziej niż tożsame miejsce po stronie prawej. 
To właśnie lewa półkula mózgu jest genetycznie tak zaprogramowana, by odbierać i przetwarzać dźwięki mowy. Tymczasem półkula prawa od początku nastawiona jest na odbiór dźwięków muzyki.

rys.www.wikipedia.pl


Już noworodek lepiej wychwytuje dźwięki mowy prawym uchem, a lewym śpiewaną mu melodyjną kołysankę. Przewody, którymi wędrują kolejno bodźce językowe i muzyczne biegną w sposób skrzyżowany z prawego ucha do lewego płata skroniowego i m.in. do planum temporale, a z lewego ucha do prawego płata skroniowego, gdzie rozwijają się ośrodki wrażliwe na muzykę i melodykę mowy. 

Jak już wiesz rozwój mowy dziecka od 12 mc ż. przebiega od łączenia sylab w pierwsze sensowne słowa, powiększania słownika aż po łączenie słów w sensowne zdania, które ok. 3 r.ż. stają się pełne i złożone. Ośrodek Wernickego odpowiedzialny za przechowywanie znaczenia słów dojrzewa szybciej niż wspomniany wcześniej ośrodek Broki. Najpierw rozumienie, potem nadawanie. 

Czy jest jakiś okres krytyczny dla rozwoju mowy? 

Choć mózg Twojego dziecka jest genetycznie  zaprogramowany na odbiór dźwięków mowy, to jednak niezbędne dla prawidłowego rozwoju mowy jest doświadczenie zanurzenia w języku macierzystym. Bardzo ważne jest zatem, by dziecko miało kontakt z językiem. Brak takich doświadczeń (wciąż zdarzają się na świecie skrajne przypadki zaniedbania i deprywacji) powoduje poważne opóźnienie w nabywaniu mowy.
Możemy wyobrazić sobie również sytuację, w której z niewiadomych powodów u dziecka nie zdiagnozowano głuchoty. Teoretycznie więc dziecko to jest pozbawione  kontaktu z językiem. Gdyby diagnozę postawiono w wieku 4 lat byłaby jeszcze szansa na pozytywny, choć znacznie opóźniony w czasie rozwój mowy. Jeśli dziecko miałoby 12 lat nabycie zdolności płynnego mówienia byłoby już praktycznie niemożliwe. 

W diagnozie rozwoju mowy u dziecka psycholog zawsze zaczyna od analizy dokumentacji medycznej w tym laryngologicznej i audiologicznej. Musimy mieć pewność, że dziecko słyszy prawidłowo zanim przejdziemy do właściwego etapu diagnozy psychologicznej. Wielkim dobrodziejstwem Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy są dostępne na Oddziałach Położniczych i Noworodkowych aparaty do badania słuchu w pierwszych dobach po urodzeniu. To wstępne badanie pozwala wychwycić dzieci z grupy ryzyka i skierować je na pogłębienie diagnostyki i rozpoczęcie ewentualnego leczenia i protezowania. Pozwala to uniknąć wspomnianej sytuacji braku zanurzenia w świecie bodźców językowych. 


Co ciekawe dzieci, które cierpiały na poważne choroby jak np. lekooporne padaczki u których zastosowano leczenie neurochirurgiczne w postaci hemisferektomii- czyli odcięcia połączeń lewej półkuli mózgu, co skutkowało jej zupełnym wyłączeniem i stopniowym zasuszaniem- jeśli w czasie zabiegu miały 4-6 lat lub mniej całkowicie odzyskiwały zdolność językową. Prawa półkula dzięki plastyczności mózgu dziecka przejmowała funkcję lewej. 
Jeśli zabieg ten wykonano po 10 r.ż. szanse na odzyskanie pełnej zdolności językowej malały a efekty rehabilitacji neuropsychologicznej nie były już tak spektakularne. Nie oznacza to jednak, ze oddziaływania terapeutyczne nie mają znaczenia. Wręcz przeciwnie, są jeszcze bardziej potrzebne! 


Podsumowując dzieci są najbardziej wrażliwe na wiedzę językową do 6-7 r.ż jak chodzi o reguły gramatyczne wypowiedzi. 
Naukowcy udowadniają, że mówienie do dziecka już od pierwszych dni jego życia ma znaczenie. Dlatego mów, pytaj i daj czas na odpowiedź,  niezależnie czy jest to wesołe gruchanie, gaworzenie czy pełne i zaskakujące Cię złożone wypowiedzi. 


Komentarze

Popularne posty